Patroni roku 2026

Sejm RP podjął uchwałę, na mocy której Patronami w roku 2026 zostali:

Patroni indywidualni:

Józef Czapski - 130. rocznica urodzin wybitnego malarza, pisarza i jednego z najważniejszych świadków XX wieku. Czołowy przedstawiciel kapistów, autor esejów i obszernych dzienników, odznaczony Virtuti Militari, przeszedł sowiecką niewolę i dokumentował zbrodnię katyńską. Po zwolnieniu służył w armii Andersa, a po wojnie współtworzył paryską „Kulturę”. Uważany jest za prekursora pojednania polsko-ukraińskiego i orędownika idei zjednoczonej Europy.
Ignacy Daszyński - 160. rocznica urodzin oraz 90. rocznica śmierci polityka, premiera, marszałka Sejmu i jednego z ojców niepodległości. Daszyński, współtwórca Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej Galicji i Śląska Cieszyńskiego, działał na rzecz demokracji parlamentarnej, poprawy losu robotników i odrodzenia Polski. W 1918 r. stanął na czele Tymczasowego Rządu Ludowego w Lublinie, a w 1920 r. został wicepremierem Rządu Obrony Narodowej. Brał udział w pracach nad konstytucją z 1921 r., do której wprowadził m.in. prawo do ubezpieczeń społecznych i zakaz pracy dzieci. Jako marszałek Sejmu (1928–1930) był obrońcą demokracji, wolności prasy i praw mniejszości oraz przeciwnikiem rosyjskiego imperializmu i bolszewizmu.
Sergiusz Piasecki - żołnierz, agent wywiadu, więzień, a później jeden z najważniejszych pisarzy XX w. Po skomplikowanej młodości i wyroku więzienia nauczył się literackiej polszczyzny, a jego „Kochanek Wielkiej Niedźwiedzicy” stał się bestsellerem, co doprowadziło do ułaskawienia go w 1937 r. W czasie wojny działał w AK, po 1945 r. żył na emigracji jako zdecydowany przeciwnik komunizmu, tworząc kolejne powieści i ostrzegając przed rosyjskim imperializmem.
Stanisław Staszic - 200. rocznica śmierci jeden z najwybitniejszych myślicieli polskiego oświecenia — był filozofem, pisarzem politycznym i publicystą, tłumaczem, geologiem, działaczem państwowym i pionierem spółdzielczości. Autor „Uwag nad życiem Jana Zamoyskiego” i „Przestrog dla Polski” wspierał reformy przed Sejmem Wielkim. Po rozbiorach prowadził badania geologiczne, tworząc pierwsze opracowania i mapy geologiczne ziem polskich, za co nazwano go „ojcem polskiej geologii”. Jako prezes Towarzystwa Przyjaciół Nauk przyczynił się do powstania Pałacu Staszica i pomnika Kopernika. W Królestwie Kongresowym współorganizował kluczowe instytucje edukacyjne i przemysłowe, modernizował górnictwo i hutnictwo. Jako właściciel ziemski tworzył pionierskie spółdzielnie rolnicze, znosił pańszczyznę. Swój majątek przeznaczył na cele społeczne.
Mieczysław Fogg - 125. rocznica urodzin wybitnego piosenkarza, który sprzedał ponad 25 mln płyt i wykonał ponad 2 tys. utworów na kilkudziesięciu tysiącach koncertów w kraju i za granicą. Przed wojną był członkiem Chóru Dana i kabaretów, ustanawiając rekord sprzedaży płyt („To ostatnia niedziela” – ponad 100 tys. egz.). W 1920 r. walczył w wojnie polsko-bolszewickiej, podczas II wojny światowej był w AK i Powstaniu Warszawskim, otrzymując Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami, a w 1989 r. – Medal Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. Po wojnie prowadził Cafe Fogg, z której nadawano audycje radiowe, był pierwszym artystą estradowym w TVP i występował w filmach.
Józef Maksymilian Ossoliński - 200. rocznica śmierci twórcy Ossolineum i wybitnego mecenasa polskiej kultury i nauki. Ossoliński — bibliofil, pisarz, poeta, historyk i badacz słowiańszczyzny — przez całe życie gromadził polonika, tworząc prywatną bibliotekę, którą w 1817 r. przekształcił w fundację Biblioteki Ossolińskich we Lwowie. Przekazał jej swoje zbiory, obejmujące dziesiątki tysięcy druków, rękopisy, ryciny, mapy i kolekcje artystyczne, co stało się podstawą dzisiejszego Zakładu Narodowego im. Ossolińskich

Patroni instytucjonalni/tematyczni:

Polskie Radio - upamiętniając 100. rocznicę rozpoczęcia regularnego nadawania programu (18 kwietnia 1926 r.). Polskie Radio, dzięki archiwom i kultowym audycjom – m.in. „Matysiakowie”, „W Jezioranach”, „Lato z Radiem”, „Listy Przebojów Programu III” czy Teatr Polskiego Radia – od lat łączy słuchaczy i dokumentuje kulturę oraz wydarzenia. Jego biblioteka i Nutoteka zawierają cenne rękopisy kompozytorów. W XXI wieku radio nadal pełni ważną funkcję społeczną, wzmocnioną przez nowe technologie.
Polska Kolej - upamiętniając 100. rocznicę powołania Polskich Kolei Państwowych przez prezydenta Ignacego Mościckiego (24 września 1926 r.). Kolej odegrała kluczową rolę w scalaniu państwa po odzyskaniu niepodległości, w czasie II wojny światowej, w PRL oraz w okresie przemian po 1989 r. Symbolizowała nowoczesność, prestiż i patriotyzm, a kolejarze wyróżniali się poświęceniem i działalnością opozycyjną. Obecnie PKP, po restrukturyzacji i modernizacji, kontynuują rozwój transportu kolejowego i działalność społeczną, m.in. wspierając Ukrainę. Rok 2026 ma uczcić wkład kolei i kolejarzy w państwowość i nowoczesny transport publiczny.
Profilaktyka Zdrowotna - by podkreślić znaczenie profilaktyki w przeciwdziałaniu chorobom cywilizacyjnym, takim jak choroby serca, nowotwory, cukrzyca czy depresja. Celem jest promocja zdrowego stylu życia, regularnych badań kontrolnych i edukacji prozdrowotnej wśród wszystkich grup wiekowych, ze szczególnym uwzględnieniem mieszkańców mniejszych miejscowości. Rok 2026 ma integrować środowiska medyczne, edukacyjne i samorządowe, przesuwając akcent z leczenia na zapobieganie i wspierając tworzenie trwałych rozwiązań systemowych w ochronie zdrowia, edukacji i polityce społecznej.

Senat RP podjął uchwały o ustanowieniu roku 2026 Rokiem:

Miasta Gdyni - z okazji 100-lecia nadania Gdyni praw miejskich, podkreślając jej kluczową rolę w rozwoju gospodarczym i przemianach ustrojowych Polski. Przypomniano drogę miasta od rybackiej wioski, przez budowę portu, okres dynamicznego rozkwitu w latach 30., tragedię II wojny światowej i Grudnia ’70, aż po nowoczesną współczesność. Gdynia, która w 1936 r. liczyła ponad 100 tys. mieszkańców, dziś ma niemal 250 tys. Senatorowie podkreślili, że rok 2026 ma być czasem uhonorowania wyjątkowej historii miasta oraz impulsem do dalszego twórczego rozwoju z poszanowaniem tradycji. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. budowa niezależnego i nowoczesnego portu stała się jednym z priorytetów ówczesnych władz. 23 września 1922 r. Sejm Ustawodawczy II Rzeczypospolitej przyjął ustawę o budowie portu w Gdyni. Tak rozpoczęła się transformacja małej wioski rybackiej w prężnie rozwijające się miasto z jednym z najnowocześniejszych i największych portów morskich na Bałtyku i w Europie. W latach 30. XX w., nazywanych „złotą erą” Gdyni, port rocznie obsługiwał ponad 6 tys. statków, rozwijał się przemysł stoczniowy, działała Państwowa Szkoła Morska kształcąca przyszłych oficerów marynarki. W 1936 r. miasto liczyło ponad 100 tys. mieszkańców. Dziś Gdynia liczy blisko ćwierć miliona mieszkańców i łączy w sobie historyczny urok z nowoczesnością. „Niech rok 2026 będzie czasem przypomnienia wyjątkowej historii Gdyni, która powstała w wyniku urzeczywistnienia wizjonerskich planów budowniczych II Rzeczypospolitej wybudowania nowego miasta nad morzem, czasem przybliżenia losów Kaszubów, którym przyszło współdzielić ziemie ojców z rodakami napływającymi z różnych zakątków kraju, oraz czasem tworzenia impulsu do dalszego kreatywnego rozwoju, z poszanowaniem dotychczasowych osiągnięć i tradycji”

Patronami roku 2026 będą:

Andrzej Wajda - w uznaniu twórczości i dokonań jednego z najwybitniejszych polskich reżyserów, współtwórcy polskiej szkoły filmowej oraz kina moralnego niepokoju, które zdefiniowały polską pamięć historyczną i współczesną tożsamość kulturową, artysty zajmującego się też reżyserią teatralną, szczególnie związanego z krakowskim Teatrem Starym i warszawskim Teatrem Powszechnym. Sam Wajda stał się ambasadorem polskiej kultury na świecie. Jego filmy należą do kanonu światowego kina, a jako mentor wychował całe pokolenia twórców. Przypomniano także jego inne inicjatywy, m.in. powstanie Muzeum „Manggha”, oraz działalność publiczną jako senator I kadencji, w której realizował wartości obecne w swojej twórczości.
Jerzy Giedroyć - 80. rocznica założenia przez niego wydawnictwa „Instytut Literacki” w Rzymie - jeden z najważniejszych polskich myślicieli politycznych XX wieku. Podkreślono jego całkowite poświęcenie sprawie niepodległej, nowoczesnej i tolerancyjnej Polski oraz trwałe znaczenie jego dorobku. Jako twórca Instytutu Literackiego i redaktor paryskiej „Kultury” Giedroyć kształtował polską myśl polityczną, promował idee wolnościowe i demokrację, a także współpracę z sąsiadami — szczególnie z Ukrainą, Litwą i Białorusią. Rok 2026 to 80. rocznica powstania Instytutu Literackiego i 79. rocznica pierwszego numeru „Kultury”, kluczowego pisma polskiej emigracji.
bł. Matka Elżbieta Róża Czacka - prekursorka polskiej tyflologii i założycielka Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża. Całe jej życie było służbą osobom niewidomym: stworzyła schronisko dla ociemniałych, późniejsze Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi, a także szkołę, ochronkę, bibliotekę, dom opieki i warsztaty zawodowe. W Laskach założyła ośrodek pomocy niewidomym. Za swoje dokonania otrzymała najwyższe państwowe odznaczenia, w tym pośmiertnie Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski.
Senatorowie zdecydowali, że w 50. rocznicę wydarzeń z 25 czerwca 1976 r. w Radomiu, Ursusie i Płocku, rok 2026 będzie obchodzony jako Rok Robotniczych Protestów Czerwca 1976. Przypominając tamte wydarzenia, podkreślili, że największym dramatem, przy brutalnym spacyfikowaniu manifestujących, nie było użycie milicyjnych pałek, petard gazowych, czy armatek wodnych, a fakt, że „brat wystąpił przeciwko bratu”. Represje najmocniej dotknęły Radom, który do dziś musi mierzyć się z konsekwencjami decyzji podjętych w 1976 r. Po protestach zatrzymano ponad 900 osób. Większość z nich straciła pracę, doświadczyła tortur, w tym osławionych „ścieżek zdrowia”, a także była więziona. „Naszym obowiązkiem jest przekazanie kolejnym pokoleniom prawdy historycznej o tamtych wydarzeniach. Totalitarna władza przez lata czyniła wszystko, aby umniejszyć ich znaczenie, a bohaterów przedstawić jako bandytów i chuliganów” – zaznaczyli senatorowie. Według nich uchwała Senatu ma szczególne znaczenie w przywracaniu należnego miejsca wydarzeniom Czerwca 1976, a jednocześnie zauważa „piękno tamtych dni, które podkreśla rodząca się wtedy solidarność pomiędzy różnymi grupami społecznymi w dążeniu do ludzkiej godności i pełni wolności”. Senatorowie przypomnieli, że po wydarzeniach czerwcowych powstał Komitet Obrony Robotników, a w 1977 r. – Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela. W uchwale Senat składa hołd wszystkim ofiarom represji, ich rodzinom oraz każdemu kto z odwagą i wiarą w niepodległą Polskę brał udział w manifestacjach w całym kraju. „Wyrażamy wdzięczność wszystkim, którzy nieśli pomoc ludziom skrzywdzonym. Nauka płynąca z ofiary poniesionej przez polskich robotników protestujących w czerwcu 1976 r. nakazuje nam zachowanie szczególnej troski o sprawiedliwość społeczną, naukę patriotyzmu i umiłowanie wolności” – czytamy w uchwale.